बालविवाहले ल्याउने समस्या

१८ वर्षभन्दा कम उमेरका बालबालिकाको विवाह हो, जुन नेपालमा कानुनी रूपमा निषेधित छ । निषेधित हुँदाहुँदै पनि बालविवाह गर्नेहरुको अझै पनि नेपालमा प्रसस्त छन् । विगतको चेतनाको कमीका कारण अभिभावकले सानै उमेरमा छोरीको बिहे गराईदिने चलन थियो । तर पछिल्लो समय आफ्नो राजीखुसीले उमेर नुपग्दै प्रेस विवाह गर्ने चलन बढेर बढेको छ । बाल विवाहलाई नेपालको कानुनले अपराध मानेको छ । यो कानुनी रुपमा अपराध मात्र नभई यसले विभिन्न समस्या चूनौतीहरु पनि ल्याउँछ । बालविवाहले सामाजिक, आर्थिक, शारीरिक र मनोवैज्ञानिक क्षेत्रमा गम्भीर चुनौतीहरू निम्त्याउँछ । कम उमेरमा गर्भधारणले आमा र शिशुको स्वास्थ्यमा जोखिम बढाउँछ, जस्तै मातृ मृत्युदर, कम तौलका शिशु जन्म, र प्रसव सम्बन्धी जटिलता ल्याउँछ । बालवधूहरूमा पोषणको कमी हुने सम्भावना बढी हुन्छ, जसले दीर्घकालीन स्वास्थ्य समस्याहरू निम्त्याउँछ । कम उमेरका किशोरीहरू यौनजन्य हिंसा र शोषणको जोखिममा हुन्छन् ।

बालविवाहले बालबालिकालाई शिक्षाबाट वञ्चित गर्छ । विशेष गरी किशोरीहरूले स्कूल छोड्नुपर्ने बाध्यता हुन्छ, जसले उनीहरूको भविष्यका अवसरहरू सीमित हुन्छन्। शिक्षाको अभावले आत्मनिर्भरता र रोजगारीका अवसरहरूमा कमी आउँछ। कम उमेरमा विवाहले बालबालिकालाई पारिवारिक र सामाजिक दबाब सामना गर्न बाध्य बनाउँछ, जसले डिप्रेशन, चिन्ता र आत्मविश्वासको कमी निम्त्याउँछ । बालवधूहरू प्रायः सामाजिक गतिविधि र निर्णय प्रक्रियाबाट टाढा राखिन्छन्, जसले उनीहरूको सामाजिक विकासमा बाधा पुग्छ। बालविवाहले लैङ्गिक असमानतालाई बढावा दिन्छ, विशेष गरी किशोरीहरूको स्वतन्त्रता र अधिकार हनन हुन्छ । बालविवाहले परिवार र समाजमा आर्थिक बोझ बढाउँछ। कम उमेरमा विवाह गर्नेहरूले प्रायः आर्थिक रूपमा आत्मनिर्भर हुन कठिनाइ भोग्छन् । स्वास्थ्य समस्याहरू र शिक्षाको कमीले दीर्घकालीन गरिबीको चक्रलाई निरन्तरता दिन्छ।

नेपालमा बालविवाह गैरकानुनी भए पनि सामाजिक र सांस्कृतिक मान्यताले यो प्रथा कायमै छ । ग्रामीण र पिछडिएका समुदायमा कानुन कार्यान्वयन कमजोर छ । जागरूकताको कमी र सामाजिक दबाबले बालविवाह रोक्न कठिनाइ भइरहेको छ। त्यसैले बालविवाहको हानिकारक प्रभावबारे समुदायमा जागरूकता फैलाउनु आवश्यक छ। बालविवाहविरुद्धको कानुनलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्नुपर्छ। किशोरीहरूलाई शिक्षा, सीप विकास र आर्थिक अवसर प्रदान गरी सशक्त बनाउनुपर्छ। स्थानीय नेतृत्व र समुदायलाई बालविवाहविरुद्ध अभियानमा संलग्न गराउनुपर्छ । बालविवाह एक जटिल सामाजिक समस्या हो, जसलाई समाधान गर्न सरकार, समुदाय र गैरसरकारी संस्थाहरूको संयुक्त प्रयास आवश्यक छ ।