नेपालको औधोगिक डिजाइन र स्थानिय स्रोतको व्यवस्थापन तथा प्रयोग

लालबहादुर नेपाली

औद्योगिक डिजाइन एक व्यावहारिक तथा सिर्जनात्मक विधा हो जसले उत्पादन, प्रणाली र सेवाहरूलाई योजना बनाउने, विकास गर्ने र सुधार गर्ने काममा केन्द्रित हुन्छ ताकि ती उपयोगी, कार्यकुशल, किफायती र वातावरणमैत्री बन्न सकून् तर विगत एक हप्ता बाट गण्डकी प्रदेशका विभिन्न औधोगीक क्षेत्रहरुको भ्रमण र त्यसको व्याख्या तथा विश्लेशषमा एउट सानो अध्ययन र निचोडमा पुग्ने मौका मिल्यो जसमा नाम नखुलाउने स्रोतहरुमा एक कामदारको रुपमा मैले काम गरे केहि समयका लागी, जसमा मलाई जान्नु थियो कि हाम्रा कामदार हरु कति प्रविधिमैत्री छन्, प्रविधिक छन्, समय सीमाको पालना कति गर्दछन, र प्रविधिको गुणात्मकता लाई आत्मसाथ गरि काम गर्छन वा नाँइ ?

तर मेरो अनुभव र विगतमा मैले गरेका र गर्ने गरको कामका ठिक विपरित नतिजा आयो । जसले मलाई निरास त बनायो सार्थ अबको केहि वर्ष पनि याृ प्रक्रिया जारी रहने र कुल उत्पादन क्षमता र जिडिपि मा धेरै परिवर्तन व प्रति व्यक्ति आएमा ठुलो अपेक्षा नगर्दा राम्रो हुन्छ भन्ने मेरो तर्क रह्यो । निर्वाचनपछि नयाँ सरकार गठन हुँदा यसको सबैभन्दा महत्वपूर्ण जिम्मेवारीमध्ये एक स्थानीय स्रोतहरू—जस्तै वन, पानी, भूमि, खनिज, कृषि उत्पादन, परम्परागत सीप र मानव श्रम—को प्रभावकारी व्यवस्थापन गर्नु हो हुन्छ र होला तर व्यवस्थापनका कठिनाई हरुलाई पहिचान गरि मनोविज्ञानमा सुधार आउन सकेन भने आसातित परिवर्तनहरुमा ठुलो परिवर्तन देखिदैन् आउनुहोस् हरेक पक्षलाई औद्योगिक डिजाइनले रूपान्तरणकारी भूमिका खेल्न सक्छ, भन्ने तर्क सहित व्याख्या गरौ किनकि यसले स्थानीय सामग्री, स्थानीय ज्ञान, प्रविधि र बजार मागलाई एउटै विकास प्रक्रियामा जोडेर आत्मनिर्भरता र दिगो वृद्धिलाई सुदृढ बनाउँछ जुन आजको वा चुनाव पछिको हाम्रो आवश्यकता हो जसले देशलाई संबृद्धि तिर लानेछ ।

1. स्थानीय स्रोत व्यवस्थापन केवल स्रोत संरक्षण गर्ने विषय मात्र होइन, तिनीहरूलाई बुद्धिमत्तापूर्वक प्रयोग गरी समुदायले आय आर्जन गर्न, जीवनस्तर सुधार गर्न र वातावरणलाई एकैसाथ जोगाउन सक्ने बनाउने प्रक्रिया पनि हो । डिजाइन सोचले यस लक्ष्यमा योगदान पु¥याउँछ, किनकि यसले प्रयोगकर्ताको आवश्यकता बुझ्ने, उपलब्ध स्रोत पहिचान गर्ने र स्थानीय अवस्थासँग मेल खाने व्यावहारिक समाधान विकास गर्ने काम गर्छ । समुदायमा आधारित स्रोत व्यवस्थापनका नमुनाहरूले देखाउँछन् कि जब मानिसहरू आफ्नो जीविकोपार्जनसँग सम्बन्धित प्रणालीहरूको योजना र डिजाइनमा सहभागी हुन्छन्, तब नतिजा अझ दिगो र सामाजिक रूपमा स्वीकार्य हुन्छ । यस्तो सहभागितामूलक दृष्टिकोणले समुदायलाई आत्मनिर्भर बन्न र द्वन्द्व वा वातावरणीय क्षति बिना आफ्ना स्रोत व्यवस्थापन गर्न सहयोग पु¥याउँछ । तर स्थानिय जनशक्तिमा चेतनाको कमि देखियो व्यवस्थापन पक्ष फितलो र स्रोत र साधनका अभावका कारण एउटै कामको व्यवस्थापनमा दोहोरो पँुजी र समयको लगानीले औधोगिक व्यवस्थापन कमजोर धरातलमा छ ।

2. निर्वाचनपछि नयाँ नेतृत्व प्रायः रोजगारी सिर्जना, पूर्वाधार विस्तार, औद्योगिक वृद्धि र गरिबी न्यूनीकरणजस्ता विकास एजेन्डामा केन्द्रित हुन्छ र हुनुपर्छ । औद्योगिक डिजाइनले कच्चा वा कम प्रयोग भएका स्थानीय स्रोतहरूलाई मूल्य अभिवृद्धि भएका उत्पादनमा रूपान्तरण गरेर यी लक्ष्यहरूलाई सहयोग पु¥याउँछ । नेपालजस्ता देशहरूमा धेरै ग्रामीण अर्थतन्त्र वनजन्य वस्तु, कृषि उत्पादन र परम्परागत हस्तकलाजस्ता प्राकृतिक स्रोतहरूमा निर्भर छन् । यी स्रोतहरूलाई आधुनिक डिजाइन प्रविधिसँग संयोजन गर्दा राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय बजारका लागि प्रतिस्पर्धी उत्पादनमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ । यस प्रक्रियाले आय बढाउनुका साथै दिगो संकलन र जिम्मेवार उत्पादन अभ्यासलाई पनि प्रोत्साहन गर्छ तर अवको औधोगिक व्यवस्थापन र डिजाइनमा प्रविधि, प्राविधिज्ञ, समय, पुँजी, र सबै प्रकारका जनशक्तिको समागम हुनु जरुरी छ जसमा स्थानिय स्तरका उधोगहरुको संरक्षण गर्दै एमएनसि हरुमा ध्यान दिन जरुरी छ ।

3. उदाहरणका लागि, लोक्टाको बोक्राबाट हस्तनिर्मित कागज उत्पादन गर्ने नेपालको परम्परागत उद्योगले स्थानीय स्रोतलाई डिजाइन र उद्यमशीलतामार्फत कसरी दिगो रूपमा व्यवस्थापन गर्न सकिन्छ भन्ने देखाउँछ । लोक्टा कागज उद्योग वन स्रोत, स्थानीय सीप र वातावरणमैत्री संकलन विधिमा आधारित छ र यसको विशिष्ट उत्पादनका कारण अन्तर्राष्ट्रिय रूपमा चिनिन थालेको छ । यस स्रोतको दिगो व्यवस्थापनका लागि बजार माग र संरक्षणबीच सन्तुलन आवश्यक हुन्छ, जसले डिजाइन र स्रोत व्यवस्थापनले आर्थिक र पारिस्थितिक स्थिरता दुवै कायम राख्न मिलेर काम गर्न सक्छन् भन्ने देखाउँछ । निर्वाचनपछि सरकारले नीति, तालिम र पूर्वाधारमार्फत यस्ता उद्योगलाई समर्थन गर्दा औद्योगिक डिजाइन ग्रामीण अर्थतन्त्र सुदृढ गर्ने महत्वपूर्ण साधन बन्छ ।

4. औद्योगिक डिजाइनले नवीकरणीय ऊर्जाका समाधानहरूमा पनि महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउँछ, जुन विकासोन्मुख क्षेत्रहरूमा स्थानीय स्रोत व्यवस्थापनका लागि अत्यावश्यक हुन्छ । नेपालले ग्रामीण जीविकोपार्जन सुधार गर्न सूक्ष्म जलविद्युत, सौर्य बत्ती र हाइब्रिड ऊर्जा प्रणालीजस्ता नवीकरणीय प्रविधिहरू प्रवद्र्धन गरेको छ । राष्ट्रिय निकाय र अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारद्वारा समर्थित परियोजनाहरूले ग्रिडबाहिर रहेका सयौँ समुदायलाई स्थानीय रूपमा व्यवस्थापित ऊर्जा प्रणालीमार्फत विद्युत पहुँच उपलब्ध गराएका छन् । यस्ता पहलहरूले केवल ऊर्जा उपलब्ध गराउनु मात्र होइन, समुदायभित्र साना उद्यम र हरित रोजगारी पनि सिर्जना गर्छन् । यस्ता प्रविधिहरूलाई किफायती, मर्मतयोग्य र स्थानीय भूगोलअनुकूल बनाउने डिजाइनले दिगो स्रोत उपयोगमा औद्योगिक डिजाइनको प्रत्यक्ष प्रभाव देखाउँछ ।

तर स्थानिय स्तरका साना, घरेलु, मझौला तथा अन्य उधोग हरुलाई विस्थापन गर्ने निति लिनु राष्ट्रयपुँजी निर्माणका लागी गलत बाटो हुन सक्छ र यसले देशलाई दिर्घकालिन गरिवि तिर धकेल्नेछ। यसको व्यावहारिक उदाहरण ग्रामीण घरपरिवारमा प्रयोग हुने केरोसिन बत्तीलाई प्रतिस्थापन गर्ने सौर्य प्रकाश प्रणालीको विकास हो । साना सौर्य प्यानल, ब्याट्री र एलईडी बत्ती जस्ता सरल अवयव समेटिएका यी प्रणालीहरूको सोचविचारसहितको डिजाइनले गाउँलेलाई इन्धन खर्च बचत गर्न, घरभित्रको प्रदूषण घटाउन र सुरक्षा सुधार गर्न सहयोग पु¥याउँछ। स्थानीय उत्पादन, मर्मत तालिम र सेवा केन्द्रहरूले थप रोजगारी सिर्जना गरी स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढ बनाउँछन् । यस्तो डिजाइन–आधारित समाधानले स्रोत व्यवस्थापनले वातावरणीय क्षति घटाउँदै जीवनस्तर सुधार गर्न सक्ने देखाउँछ ।

5. निर्वाचनपछि सरकारहरूले प्रायः पूर्वाधार र आवास विकासलाई प्राथमिकता दिन्छन् । औद्योगिक डिजाइनका सिद्धान्तहरूले दिगो निर्माण सामग्रीको प्रयोग, ऊर्जा–कुशल संरचना र फोहोर व्यवस्थापन प्रणालीको मार्गदर्शन गर्न सक्छन्। निष्क्रिय सौर्य डिजाइन, पानीको कुशल प्रयोग र छत खेतीजस्ता हरित भवन प्रविधि प्रवद्र्धन गर्ने पहलहरूले बढ्दो सहरी माग पूरा गर्दै स्रोत संरक्षण गर्न सकिने देखाउँछन्। स्थानीय रूपमा उपलब्ध सामग्री र मौसमअनुकूल वास्तुकलालाई प्रोत्साहन गर्दा आयातित स्रोतमा निर्भरता घट्छ र स्थानीय आपूर्ति शृंखला सुदृढ हुन्छ।

6. स्थानीय स्रोत व्यवस्थापनमा औद्योगिक डिजाइनको अर्को महत्वपूर्ण आयाम परिपत्र अर्थतन्त्र (सर्कुलर इकोनोमी) को अवधारणा हो, जसले फोहोर घटाउने, सामग्री पुनःप्रयोग गर्ने र उत्पादनको आयु लम्ब्याउनेमा जोड दिन्छ । नेपालमा डिजाइनर र उद्यमीहरूले पुनर्चक्रित कपडा, कागज र जैविक फोहोरबाट उत्पादन सिर्जना गर्दै हरित रोजगारीका नयाँ अवसर खोलिरहेका छन् । दिगो सामग्री स्रोत छनोट, जीवनचक्र मूल्यांकन र वातावरणमैत्री प्याकेजिङजस्ता सीपहरू उदीयमान उद्योगका लागि आवश्यक बन्दै गएका छन्। निर्वाचनपछि सरकारले यस्ता पहलहरूलाई प्रवद्र्धन गर्दा अर्थतन्त्र दिगोतर्फ रूपान्तरण हुन मद्दत पुग्छ र वातावरणीय दबाब घट्छ । तर उधोगहरुमा समय व्यवस्थापन एक चक्र देखियो काममा ढिला सुस्ती, इन्टरनेटको चक्कर, सामाजिक सञ्जाल र त्यहाँ आउने विभिन्न विचार तथा कुविचार आदीले उत्पादन समय बर्बाद पारेको देखियो भने काममा उत्पादनशिल समय खेर गएको देखियो । जसको व्यवस्थापनका लागी प्रसाशन संयम गैर जिम्मेवार देखियो ।

7. औद्योगिक डिजाइनले कृषि स्रोत व्यवस्थापनलाई पनि सुदृढ बनाउँछ, जसका लागि उपकरण, भण्डारण प्रणाली, प्रशोधन प्रविधि र बजार पहुँचका संयन्त्र सुधार गरिन्छन् । नेपालका कृषि अनुसन्धान संस्थाहरूले किसानको स्थानीय अवस्थासँग मेल खाने अनुकूल प्रविधि विकास गर्दै खाद्य सुरक्षा, व्यावसायीकरण र वातावरणीय दिगोपनामा ध्यान दिएका छन्। बाली जात छनोट र प्रविधि परीक्षणमा किसानको सहभागिताले नवप्रवर्तन वास्तविक आवश्यकता र स्थानीय पारिस्थितिकीसँग मेल खाने सुनिश्चित गर्छ । सिँचाइ प्रणाली, प्याकेजिङ र कटनीपछिको प्रशोधनमा डिजाइन सुधारले नोक्सानी घटाएर किसानको आय बढाउन सक्छ, जुन निर्वाचनपछि सरकारहरूको प्रमुख प्राथमिकता हो । समुदाय–प्रेरित डिजाइनले विकास परियोजनाहरू शुद्ध माथिबाट तल थोपर्ने निर्णय नभई जनताको वास्तविक आवश्यकतालाई प्रतिबिम्बित गराउने गरी स्थानीय शासनलाई अझ सुदृढ बनाउँछ। स्थानीय रूपमा उपलब्ध सामग्री प्रयोग गर्दा ढुवानी लागत घट्छ, स्थानीय बजारलाई समर्थन मिल्छ र साझा स्वामित्वको भावना विकसित हुन्छ । मर्मत कार्यक्रम र साझा स्रोत प्रणालीहरूले उत्पादनको आयु लम्ब्याएर फोहोर घटाउँछन्, जसले दीर्घकालीन दिगोपनामा योगदान पु¥याउँछ। यस्ता दृष्टिकोणहरूले सार्वजनिक स्रोत व्यवस्थापनमा नागरिक सहभागिता र जवाफदेहिता बढाएर लोकतान्त्रिक विकास लक्ष्यसँग मेल खान्छन् । तर ग्रामिण विकासका पि.आर.ए र पि.पि.ए. माध्यमहरुमा जनसहभागिताको कमि देखियो जसका कारण विकासले लक्षित वर्गलाई समेटन नसकेको र वजार व्यवस्थापनमा कठिनाइ देखियो ।

8. ग्रामीण र पहाडी क्षेत्रहरूमा औद्योगिक डिजाइनले पानी व्यवस्थापन, सरसफाई र वातावरण संरक्षणमा पनि भूमिका खेल्छ । डिजाइन–आधारित सामुदायिक पहलहरूले पानीको गुणस्तर निगरानी र जलाधार व्यवस्थापनमा नागरिकलाई सहभागी गराउँदा स्रोत संकट रोक्न र जनचेतना बढाउन सकिने देखाएका छन् । यस्ता प्रणालीहरूले पानीसम्बन्धी जानकारीलाई साझा सामुदायिक सम्पत्तिको रूपमा व्यवहार गरी संरक्षणप्रति सामूहिक जिम्मेवारी प्रोत्साहित गर्छन् । निर्वाचनपछि सरकारले यस्ता सहभागितामूलक डिजाइन संरचनालाई समर्थन गर्दा विश्वास निर्माण हुन्छ र विकास परियोजनाहरू दीर्घकालसम्म प्रभावकारी रहन्छन् । औद्योगिक डिजाइन जैविक विविधता संरक्षण र दिगो उद्यम विकाससँग पनि जोडिएको छ । नेपालमा काम गर्ने संस्थाहरूले जैविक स्रोतको जिम्मेवार प्रयोग गर्दै ग्रामीण जीविकोपार्जन सुधार गर्ने समुदाय–आधारित उद्यमहरू प्रवद्र्धन गरेका छन् । यसले स्वस्थ पारिस्थितिकी, अनुकूलनशील समुदाय र दिगो स्रोत प्रयोगमा आधारित आर्थिक वृद्धिलाई जोड दिन्छ। यसले आर्थिक विकास र वातावरण संरक्षण परस्पर विरोधी होइनन्, बरु सोचविचारसहितको डिजाइन र योजनाबाट एकीकृत गर्न सकिन्छ भन्ने देखाउँछ । तर नेपाल सरकारको तथ्यांकले जे प्रस्तुत गरे पनि अझै पनि ग्रामिण वा शहरी इलाकामा स्वच्छ खाने पानी सिमित नेता तथा धनाड्यको घरमा भए होला तर सर्वसाधारणको घरमा छैन् यो वास्तिविकता हो ।

9. ऊर्जा क्षेत्रको विकासले पनि स्थानीय स्रोत व्यवस्थापनमा डिजाइनको समर्थन कसरी हुन्छ भन्ने स्पष्ट पार्छ । नवीकरणीय ऊर्जा प्रवद्र्धन गर्ने निकायहरूले जीवनस्तर सुधार्ने, वातावरण जोगाउने र व्यावसायिक रूपमा सम्भाव्य उद्योग सिर्जना गर्ने प्रविधि अघि बढाउने लक्ष्य राख्छन् । सरकारी र निजी क्षेत्रको सहकार्यमा जलविद्युत विस्तारले प्राकृतिक जल स्रोतलाई रणनीतिक रूपमा व्यवस्थापन गर्दा राष्ट्रिय आर्थिक सम्पत्तिमा रूपान्तरण गर्न सकिन्छ भन्ने देखाउँछ । निर्वाचनपछि यस्ता क्षेत्रहरूमा नीति निर्देशनले स्रोतहरू जनहितका लागि कति प्रभावकारी रूपमा उपयोग हुन्छन् भन्ने निर्धारण गर्छ । तर अध्ययनका क्रममा तल्लो लेभलको लाइफ जिउन बाध्य पार्ने औधोगिक परम्परा, शोषण, दमन, ज्यालाको अभाव, कम ज्याला, श्रमको शोषण जस्ता क्रियाकलापले श्रमिकलाई काममा मन नलाग्ने, समयको सहि सदुपयोग नगर्ने र उत्पादन र उत्पादकत्वमा कमी आउने जस्ता समस्याहरु देखिए वा देखायो यो उधोग तथा शैक्षिक रुपमा बरावर देखियो ।

10. औद्योगिक डिजाइनले साना तथा मझौला उद्यमहरूलाई पनि प्रभाव पार्छ, जुन स्थानीय आर्थिक सहनशीलताका लागि अत्यावश्यक हुन्छन् । सूक्ष्म जलविद्युत परियोजनाबाट प्राप्त विद्युत पहुँचले पहिले अलग्गिएका क्षेत्रहरूमा कार्यशाला, फर्निचर निर्माण, खाद्य प्रशोधन र अन्य ग्रामीण उद्योगहरूको वृद्धि सम्भव बनाएको छ । यसले पूर्वाधारसँगै उपयुक्त उत्पादन र प्रणाली डिजाइन जोडिँदा उद्यमशीलता प्रवद्र्धन भई ग्रामीण क्षेत्रबाट बसाइँसराइ घटाउन मद्दत हुने देखाउँछ । अर्को महत्वपूर्ण पक्ष परम्परागत ज्ञान र आधुनिक प्रविधिको एकीकरण हो। स्थानीय समुदायसँग सामग्री, मौसम र पारिस्थितिक सन्तुलनबारे गहिरो समझ हुन्छ । औद्योगिक डिजाइनले सांस्कृतिक पहिचान नष्ट नगरी यस ज्ञानलाई विस्तारयोग्य उत्पादन र सेवामा रूपान्तरण गर्छ । उदाहरणका रूपमा, नेपालका दिगो फेसन पहलहरूले जैव–विघटनशील सामग्री, प्राकृतिक रङ र पुनर्चक्रित स्रोत प्रयोग गर्दै स्थानीय समुदायलाई नयाँ उत्पादन विधिमा तालिम दिएका छन् । यस्ता पहलहरूले सम्पदा जोगाउँदै वातावरणीय प्रभाव घटाएर आयका अवसर सिर्जना गर्छन् । तर नेपाली समाज र उधोग मा ३आर को सिद्धान्त कम र दोहन को सिद्धान्त बढि देखियो जसका कारण भारतिय कम्पनीहरुले फाइदा लिएको पाइयो ।

11. निर्वाचनपछि सरकारले नयाँ नीति, बजेट र विकास प्राथमिकताहरू ल्याउँछ होला । यदि यी योजनामा औद्योगिक डिजाइन समावेश गरियो भने यसले स्रोत नक्साङ्कन, उत्पादन विकास, पूर्वाधार योजना र सीप विकास कार्यक्रमलाई मार्गदर्शन गर्न सक्छ होला । स्थानीय स्रोतलाई दिगो उद्योगमा रूपान्तरण गर्न सक्षम जनशक्ति तयार पार्न डिजाइन, इन्जिनियरिङ र उद्यमशीलतामा शिक्षा तथा तालिम आवश्यक हुन्छ र हो । युवालाई डिजाइन सोच, प्रोटोटाइपिङ र डिजिटल उपकरणमा तालिम दिँदा उनीहरूले स्थानीय चुनौतीअनुकूल नवीन समाधान सिर्जना गर्न सक्छन् । भूकम्प, बाढी र पहिरोको जोखिम हुने देशमा औद्योगिक डिजाइनले विपद् सहनशीलता बढाउन पनि सहयोग गर्छ । स्थानीय रूपमा डिजाइन गरिएका आवास प्रणाली, आपतकालीन उपकरण र पूर्वसूचना साधनले जोखिम घटाउन सक्छन् । दिगो स्रोत व्यवस्थापनले पुनर्निर्माणका क्रममा सामग्रीको कुशल प्रयोग र नाजुक पारिस्थितिकीको संरक्षण सुनिश्चित गर्छ । जसको देश विकासको भिजन र राष्ट्र निर्माणमा एक जुटता देखाउन जरुरी छ र निर्वाचन पछिको ध्रुविकरण लाई एकत्रित गर्न पनि ।

12. तर विगत एक शताव्दी सम्म त हामी भएनौ तर अव आर्थिक रूपमा औद्योगिक डिजाइनले मूल्य अभिवृद्धि बढाउँछ । कच्चा पदार्थ मात्र निर्यात गर्नुको सट्टा समुदायले तयार वा अर्धतयार वस्तु उत्पादन गर्दा उच्च मूल्य प्राप्त हुन्छ । यस परिवर्तनले राष्ट्रिय व्यापार सन्तुलन सुदृढ बनाउँछ र आयातमा निर्भरता घटाउँछ । सामाजिक रूपमा यसले कारीगर र प्राविधिकदेखि इन्जिनियर र उद्यमीसम्म विभिन्न सीपस्तरमा रोजगारी सिर्जना गर्छ । वातावरणीय रूपमा यसले ऊर्जा, पानी र कच्चा पदार्थको कुशल प्रयोग प्रवद्र्धन गरी प्रदूषण र फोहोर घटाउँछ । राजनीतिक रूपमा निर्वाचनपछि स्थानीय स्रोत व्यवस्थापनमा औद्योगिक डिजाइन एकीकृत गर्दा पारदर्शिता र जवाफदेहिता बढ्छ । समुदायको सहभागितासहित डिजाइन गरिएका परियोजनामा नागरिकले परिणाम अनुगमन गर्न सक्छन् र स्रोत दुरुपयोग नहोस् भन्ने सुनिश्चित गर्न सक्छन् । यसले लोकतान्त्रिक शासन सुदृढ गर्दै संस्थाप्रति जनविश्वास बढाउँछ । विकास केवल प्रशासनिक काम नभई साझा जिम्मेवारी बन्छ ।

13. सीमित औद्योगिक पूर्वाधार, उन्नत उत्पादन प्रविधिको अभाव, पर्याप्त डिजाइन शिक्षा नहुनु र सरकार–निजी क्षेत्रबीच कमजोर समन्वयले प्रगति ढिलो बनाउन सक्छ । आर्थिक सीमितता र बौद्धिक सम्पत्ति संरक्षणबारे कम चेतनाले पनि नवप्रवर्तनलाई निरुत्साहित गर्छ। यी समस्याको समाधानका लागि दीर्घकालीन नीतिगत प्रतिबद्धता, अनुसन्धान तथा विकासमा लगानी र शैक्षिक संस्था तथा अन्तर्राष्ट्रिय साझेदारसँग सहकार्य आवश्यक हुन्छ। यी चुनौती हुँदाहुँदै पनि सम्भावना ठूलो छ । नेपालसँग प्रशस्त प्राकृतिक स्रोत, समृद्ध सांस्कृतिक सम्पदा र सिर्जनात्मक तथा प्राविधिक क्षेत्रमा संलग्न हुन इच्छुक युवा जनशक्ति छ। निर्वाचनपछिका विकास रणनीतिमा औद्योगिक डिजाइन समावेश गरिँदा दिगो उद्योग प्रवद्र्धन, स्थानीय अर्थतन्त्र सुदृढीकरण र जीवनस्तर सुधार सम्भव हुन्छ। डिजाइन सोचद्वारा समर्थित प्रभावकारी स्रोत व्यवस्थापनले विकासलाई छिटो मात्र होइन सन्तुलित र समावेशी पनि बनाउँछ । समग्रमा, औद्योगिक डिजाइन प्रकृति, प्रविधि र समाजबीचको सेतुका रूपमा काम गर्छ । निर्वाचनपछि नयाँ नेतृत्वले देखिने सुधार ल्याउन खोज्दा डिजाइन–आधारित दृष्टिकोणले स्थानीय स्रोतलाई रोजगारी, नवप्रवर्तन र वातावरण संरक्षणका अवसरमा रूपान्तरण गर्न सक्छ । दिगो उत्पादन, नवीकरणीय ऊर्जा प्रणाली, समुदाय–आधारित उद्यम र सहभागितामूलक योजनामार्फत औद्योगिक डिजाइनले भविष्यका पुस्ताले निर्भर रहने स्रोतहरू जोगाउँदै समुदायलाई आत्मनिर्भरतातर्फ अघि बढाउन मद्दत गर्दछ ।
धन्यबाद ।
जय नेपाल ।।