पूर्व–प्राथमिक शिक्षामा सि.पि.एस. प्रणालीको अवधारणा र यसको प्रयोग

पूर्व–प्राथमिक शिक्षामा सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीले सृजनशीलता, सहभागिता र संरचित संलग्नता मार्फत साना बालबालिकाको समग्र विकासमा केन्द्रित भई प्रारम्भिक बाल्यकाल शिक्षालाई रूपान्तरण गर्ने दृष्टिकोण प्रदान गर्दछ यो अवधारणा निकै नै प्रभावकारी पनि छ सिकाई प्रक्रियाको दिगो व्यवस्थापनका लागी । जीवनका प्रारम्भिक वर्षहरूमा बालबालिकाले बौद्धिक, भावनात्मक, सामाजिक र शारीरिक सीपहरूको आधार निर्माण गर्दछन् यस अवधारणामा , जसले उनीहरूको भविष्यको सिकाई क्षमतालाई आकार दिन्छ । राम्रोसँग डिजाइन गरिएको सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीले यी विकासात्मक आवश्यकताहरूलाई सम्बोधन गर्दै स्याहारपूर्ण, अन्तरक्रियात्मक र बालकेन्द्रित वातावरण सिर्जना गर्दछ भन्ने सिकाईको मान्यता र मुल्याङ्कन हो ।

केवल कण्ठस्थ अध्ययन वा निष्क्रिय रूपमा सुन्ने अभ्यासमा निर्भर रहनुको सट्टा, यसले बालबालिकालाई मार्गदर्शित अनुभवमार्फत अन्वेषण गर्न, प्रश्न गर्न, सहकार्य गर्न र आफ्नै बुझाई निर्माण गर्न प्रोत्साहित गर्दछ र नेतृत्व विकास पनि । पूर्व–प्राथमिक तहमा यस्तो प्रणालीका फाइदाहरू व्यापक र जीवनभरको सिकाईमा गहिरो प्रभाव पार्ने खालका हुन्छन् । सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीको सबैभन्दा महत्वपूर्ण विशेषता भनेको यसले बालकेन्द्रित शिक्षामा दिएको जोड हो । परम्परागत कक्षाकोठामा शिक्षकले सिकाई प्रक्रियामा प्रभुत्व जमाउने र बालबालिकाले निष्क्रिय रूपमा जानकारी ग्रहण गर्ने प्रवृत्ति देखिन्छ । तर साना बालबालिका सक्रिय सहभागिता मार्फत नै राम्रोसँग सिक्छन् । सि.पि.एस. प्रणालीले प्रत्येक बालबालिकाको रुचि, क्षमता र सिकाई शैली फरक–फरक हुन्छ भन्ने मान्यता राख्दै बालकलाई शिक्षाको केन्द्रमा राख्दछ भने बालबालिकालाई आफ्ना विचार व्यक्त गर्न, छनोट गर्न र संरचित गतिविधिमा सहभागी हुन अवसर दिँदा उनीहरूमा आन्तरिक प्रेरणा र जिज्ञासा विकास हुन्छ ।

यस्तो दृष्टिकोण प्रारम्भिक बाल शिक्षा क्षेत्रमा सहभागितामूलक र समावेशी अभ्यासलाई समर्थन गर्ने युनेस्को जस्ता संस्थाहरूले पहिचान गरेका विकासात्मक सिद्धान्तहरूसँग मेल खान्छ । यस प्रणालीको अर्को महत्वपूर्ण फाइदा भनेको सृजनशीलता र कल्पनाशक्तिको प्रवद्र्धन हो । पूर्व–प्राथमिक तहका बालबालिकामा स्वाभाविक रूपमा प्रखर कल्पनाशक्ति र वरपरको संसार बुझ्ने तीव्र चाहना हुन्छ । सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीले कथाकथन, भूमिका निर्वाह, चित्रकला, संगीत, शारीरिक गतिविधि र हातले गर्ने अभ्यासहरूलाई दैनिक पाठमा समावेश गरी यस जिज्ञासालाई सकारात्मक दिशामा उपयोग गर्छ । यस्ता अनुभवहरूले बौद्धिक सीप सुदृढ पार्दै सृजनशील सोचलाई बढावा दिन्छ । बालबालिकाले स्थिर उत्तरभन्दा बाहिर सोच्न र विभिन्न सम्भावनाहरू अन्वेषण गर्न सिक्छन्, जुन भविष्यमा समस्या समाधान क्षमताको विकासका लागि अत्यन्त आवश्यक हुन्छ । जब बालबालिकालाई प्रश्न गर्न र प्रयोग गर्न प्रोत्साहित गरिन्छ, उनीहरू आफ्ना विचार र क्षमताप्रति आत्मविश्वासी बन्छन् ।

समस्या समाधान सीपको विकास सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीको मुख्य बल हो । सानो उमेरमै बालबालिकाले खेलौना बाँड्ने, संरचना बनाउने, ढाँचा बुझ्ने वा काम सम्पन्न गर्ने जस्ता चुनौतीहरू सामना गर्छन् । सि.पि.एस. पद्धतिले तुरुन्त समाधान नदिई समस्यालाई चिन्ने, सम्भावित समाधान सोच्ने र परिणामको मूल्याङ्कन गर्ने प्रक्रियामा बालबालिकालाई मार्गदर्शन गर्छ । यसले प्रारम्भिक अवस्थादेखि नै समालोचनात्मक सोच विकास गर्छ । समयसँगै बालबालिका आत्मनिर्भर र लचिलो बन्छन् तथा गल्तीलाई असफलता होइन, सिकाईको अवसरका रूपमा लिन सिक्छन् । यस्तो वातावरणले धैर्यता र अनुकूलनशीलता विकास गर्छ, जुन तीव्र रूपमा परिवर्तन भइरहेका संसारमा अत्यन्त आवश्यक गुण हुन् । पूर्व–प्राथमिक शिक्षामा सि.पि.एस. प्रणालीको अर्को प्रमुख फाइदा सामाजिक विकासमा देखिन्छ ।

साना बालबालिका साथीहरूसँग अन्तरक्रिया गर्न, आफ्ना आवश्यकताहरू व्यक्त गर्न र भावनाहरू व्यवस्थापन गर्न सिकिरहेका हुन्छन् । सि.पि.एस. कक्षाकोठामा सहकार्यात्मक गतिविधि, समूह छलफल र सामूहिक खेलमा जोड दिइन्छ । यी अन्तरक्रियामार्फत बालबालिकाले सहानुभूति, सुन्ने सीप र अरूका दृष्टिकोणप्रति सम्मान विकास गर्छन् । उनीहरू वार्ता गर्न, जिम्मेवारी बाँड्न र शान्तिपूर्ण रूपमा विवाद समाधान गर्न सिक्छन् । यस्ता प्रारम्भिक अनुभवहरूले भविष्यमा सकारात्मक सामाजिक सम्बन्धको आधार तयार गर्छ । समूहभाव र सम्बन्धको अनुभूति विकास गर्दै सि.पि.एस. ले बालबालिकाको भावनात्मक सुरक्षा र सामाजिक दक्षता सुदृढ बनाउँछ । भावनात्मक विकास पनि सि.पि.एस. ढाँचाभित्र समान रूपमा समर्थित हुन्छ । पूर्व–प्राथमिक बालबालिकाले विभिन्न प्रकारका भावनाहरू अनुभव गर्छन् तर तिनलाई व्यक्त गर्ने भाषा वा सीप पर्याप्त नहुन सक्छ ।

सि.पि.एस. शिक्षकहरूले बालबालिकालाई सुरक्षित र सम्मानित महसुस हुने वातावरण सिर्जना गर्छन् । मार्गदर्शित छलफल, कथाकथन र भूमिका निर्वाहमार्फत बालबालिकाले आफ्ना भावनाहरू चिन्ने र नियमन गर्ने सीप सिक्छन् । शिक्षकहरू कठोर अधिकारवादी नभई मार्गदर्शक र सहयात्रीका रूपमा प्रस्तुत हुन्छन्, जसले विश्वास र खुलापन निर्माण गर्छ । भावनात्मक रूपमा सुरक्षित बालबालिका सिकाईमा अझ सक्रिय र जिज्ञासु हुन्छन् । भाषिक विकास सि.पि.एस. वातावरणमा उल्लेखनीय रूपमा सुदृढ हुन्छ । साना बालबालिकाले अर्थपूर्ण अन्तरक्रिया मार्फत भाषा प्रभावकारी रूपमा सिक्छन् । केवल दोहो¥याउने अभ्यासमा सीमित नरही सि.पि.एस. ले संवाद, कथाकथन, प्रश्नोत्तर र अभिव्यक्तिलाई प्रोत्साहित गर्छ । बालबालिकालाई आफ्ना अनुभव वर्णन गर्न, सोच स्पष्ट गर्न र अरूलाई सुन्न अवसर दिइन्छ । यसले शब्दभण्डार, बुझाई र सञ्चार सीप सुदृढ बनाउँछ । प्रारम्भिक भाषिक दक्षता भविष्यको पढाई–लेखाई सफलतासँग गहिरो रूपमा सम्बन्धित हुन्छ ।

बौद्धिक विकास पनि सि.पि.एस. प्रणालीको बलियो पक्ष हो । गतिविधिहरू बालबालिकाको विकासस्तरअनुसार सोच क्षमता उत्तेजित गर्ने गरी डिजाइन गरिन्छन् । पहेली, वर्गीकरण, ढाँचा पहिचान र अन्वेषणात्मक खेलमार्फत स्मृति, ध्यान र तर्कशक्ति सुदृढ हुन्छ । सि.पि.एस. ले अवलोकन र प्रयोगमार्फत अवधारणा बुझ्न प्रोत्साहित गर्ने अनुसन्धान–आधारित सिकाईलाई समर्थन गर्छ । बहु–इन्द्रिय संलग्नतामार्फत मस्तिष्क विकास तीव्र हुने महत्वपूर्ण चरणमा यसले सकारात्मक प्रभाव पार्दछ । शारीरिक विकास पनि सि.पि.एस. कक्षामा समावेश हुन्छ । नाचगान, बाहिरी खेल, रचनात्मक चालचलन र हातले सामग्री प्रयोग गर्ने गतिविधिले सूक्ष्म र स्थूल दुवै मोटर सीप विकास गर्छ । सक्रिय सहभागिताले स्वास्थ्य र ध्यान केन्द्रित गर्ने क्षमता बढाउँछ ।

सि.पि.एस. प्रणालीले समावेशिता र विविधताको सम्मान पनि प्रवद्र्धन गर्छ । विभिन्न सांस्कृतिक, भाषिक र सामाजिक पृष्ठभूमिका बालबालिकालाई सम्मानपूर्वक समेट्दै बहुसांस्कृतिक कथा, गीत र गतिविधि समावेश गरिन्छ । फरक क्षमताका बालबालिकालाई आवश्यक सहयोग प्रदान गरिन्छ । यसले समानता र अवसर सुनिश्चित गर्दछ । अभिभावक सहभागिता पनि सि.पि.एस.को महत्वपूर्ण पक्ष हो । शिक्षक र अभिभावकबीच नियमित संवाद, प्रगति साझेदारी र घरमै गर्ने गतिविधिको सुझावले घर–विद्यालय सम्बन्ध सुदृढ हुन्छ । यसले बालबालिकाको सिकाई निरन्तरता र भावनात्मक स्थिरता बढाउँछ । मूल्याङ्कन प्रक्रिया पनि सि.पि.एस. मा दबाबरहित र अवलोकनमा आधारित हुन्छ । निरन्तर अवलोकन, पोर्टफोलियो र व्यक्तिगत प्रतिक्रिया मार्फत प्रगति मापन गरिन्छ, जसले सिकाईप्रति सकारात्मक दृष्टिकोण विकास गर्छ । आधुनिक प्रविधिसँग सन्तुलित एकीकरण पनि सि.पि.एस. को फाइदा हो ।

उमेर अनुकूल डिजिटल उपकरणलाई सहायक साधनका रूपमा प्रयोग गरिन्छ, मानव अन्तरक्रियालाई प्रतिस्थापन नगरी । पर्यावरणीय चेतना प्रारम्भिक अवस्थादेखि नै विकास गर्न सि.पि.एस. ले प्रकृति अवलोकन, बगैंचा, पुनर्चक्रण जस्ता गतिविधि समावेश गर्छ । यसले जिम्मेवारी र संरक्षण भावना विकास गर्छ । शिक्षक विकास पनि सि.पि.एस. बाट सुदृढ हुन्छ । शिक्षकहरू मार्गदर्शकका रूपमा सक्रिय रहँदा उनीहरूको सीप, सिर्जनशीलता र व्यावसायिक दक्षता बढ्छ । सि.पि.एस. ले बालबालिकामा आत्मविश्वास, स्वतन्त्रता र सिकाईप्रतिको प्रेम विकास गर्छ । संरचित तर लचिलो कक्षाकोठा व्यवस्थापनले अनुशासन र स्वतन्त्रताको सन्तुलन कायम गर्छ । सहकार्य सीप, प्रारम्भिक कठिनाई पहिचान, सांस्कृतिक संवेदनशीलता र भविष्यको शैक्षिक तयारीमा पनि सि.पि.एस. प्रभावकारी हुन्छ । दीर्घकालीन रूपमा, प्रारम्भिक बाल शिक्षामा सि.पि.एस. जस्ता प्रणालीले सामाजिक र आर्थिक रूपमा सकारात्मक प्रतिफल दिन्छ । युनिसेफ जस्ता विश्वव्यापी संस्थाहरूले पनि गुणस्तरीय प्रारम्भिक बाल शिक्षा समान र समावेशी विकासका लागि अत्यन्त महत्वपूर्ण रहेको जोड दिएका छन् ।

पूर्व–प्राथमिक शिक्षामा सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीले कक्षाकोठाभन्दा धेरै टाढासम्म प्रभाव पार्ने अनेकौं फाइदा प्रदान गर्छ । सृजनशीलता, समालोचनात्मक सोच, सामाजिक दक्षता, भावनात्मक सुरक्षा र समावेशिताको विकास गर्दै यसले जीवनभरको सिकाईको बलियो आधार निर्माण गर्छ । सक्रिय सहभागिता र समग्र विकासमार्फत सि.पि.एस. ले प्रारम्भिक बाल शिक्षालाई अर्थपूर्ण, गतिशील र रूपान्तरणकारी अनुभवमा परिणत गर्छ, जसले आत्मविश्वासी, सक्षम र संवेदनशील भावी पुस्ता निर्माण गर्न महत्वपूर्ण योगदान पु¥याउँछ । सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीले शैक्षिक प्रक्रियामा विशेषगरी बालबालिका तथा प्राथमिक तहको शिक्षामा धेरै फाइदाहरू प्रदान गर्दछ । सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीका केहि प्रमुख लाभहरू यस्ता छन् ।

1. यसले विद्यार्थीहरूलाई तयार उत्तर कण्ठस्थ गराउने भन्दा परिस्थितिको विश्लेषण गर्न, प्रश्न सोध्न र विभिन्न सम्भावित समाधानहरू खोज्न प्रोत्साहित गरेर समालोचनात्मक सोच क्षमताको विकास गर्दछ ।
2. यसले बालबालिकालाई मौलिक विचारहरू उत्पन्न गर्न, वैकल्पिक सम्भावनाहरू कल्पना गर्न र गल्तीको डर बिना स्वतन्त्र रूपमा आफ्ना विचार अभिव्यक्त गर्न अवसर दिएर सृजनशीलताको प्रवद्र्धन गर्दछ ।
3. यसले समस्याको पहिचान गर्ने, समाधानका उपायहरू सोच्ने, विकल्पहरूको मूल्याङ्कन गर्ने र निर्णय कार्यान्वयन गर्ने संरचित चरणहरू मार्फत समस्या समाधान क्षमताको विकास गर्दछ ।
4. यसले क्रियात्मक, सहभागितामूलक र अर्थपूर्ण गतिविधिहरू मार्फत विद्यार्थीहरूको संलग्नता बढाउँछ, जसले सिकाईलाई रमाइलो र प्रेरणादायी बनाउँछ ।
छ। यसले समूहमा काम गर्ने, विचार आदान–प्रदान गर्ने, अरूको कुरा ध्यानपूर्वक सुन्ने र फरक दृष्टिकोणको सम्मान गर्न सिकाएर सहकार्य सीप सुधार गर्दछ ।
5. यसले छलफल, विचार प्रस्तुति र रचनात्मक प्रतिक्रिया आदान–प्रदानमार्फत सञ्चार कौशल सुदृढ बनाउँछ ।
6. यसले विद्यार्थीहरूलाई आफैं सोच्ने र आफ्नै तर्कमा विश्वास गर्ने अवसर प्रदान गरेर आत्मविश्वास र आत्मनिर्भरता विकास गर्दछ ।
7. यसले बालबालिकालाई निराशा व्यवस्थापन गर्न, चुनौतीहरू शान्त रूपमा सामना गर्न र सकारात्मक सोचका साथ समस्यातर्फ अग्रसर हुन सिकाएर भावनात्मक विकासमा सहयोग पु¥याउँछ ।
8. यसले निष्क्रिय रूपमा सुन्ने भन्दा सक्रिय रूपमा सिकाई प्रक्रियामा सहभागी गराएर सक्रिय शिक्षणलाई प्रोत्साहन गर्दछ ।
9 यसले खुला प्रश्नहरू र वास्तविक जीवनका समस्याहरू अन्वेषण गर्न अवसर दिएर जिज्ञासा र खोजीभावको विकास गर्दछ ।
10. यसले विभिन्न दृष्टिकोणहरू विचार गर्न र आवश्यक परे सोच परिवर्तन गर्न अभ्यास गराएर अनुकूलन क्षमता र लचकता सुधार गर्दछ ।
11. यसले सिकाईलाई वास्तविक जीवनसँग जोडेर ज्ञान र सीपको व्यवहारिक महत्व बुझ्न मद्दत गर्दछ ।
12.  समाधान छनोट गर्नु अघि फाइदा र बेफाइदाको मूल्याङ्कन गर्न सिकाएर निर्णय क्षमता विकास गर्दछ ।
13.  यसले विविध विचारहरूलाई स्वागत गर्ने र गल्तीलाई सिकाईको अवसरका रूपमा लिने सहयोगी कक्षाकोठा वातावरण निर्माण गर्दछ ।
14. यसले सृजनशीलता, धैर्यता, सहकार्य र विश्लेषणात्मक सोच जस्ता जीवनोपयोगी सीपहरू प्रदान गरी विद्यार्थीहरूलाई भविष्यका चुनौतीहरूको सामना गर्न सक्षम बनाउँछ, जुन आधुनिक समाजमा अत्यन्त आवश्यक छन् ।
सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीबाट अभिभावकहरूले सामना गर्न सक्ने केहि सामान्य समस्याहरू पनि छन् । जस्तैः
 विधि बुझ्न कठिनाईः
धेरै अभिभावकहरूले सि.पि.एस. प्रणाली कसरी काम गर्छ भन्ने कुरा पूर्ण रूपमा नबुझ्न सक्छन् । यसले निश्चित उत्तरभन्दा खुला सोचमा जोड दिने भएकाले परम्परागत शिक्षण विधिमा अभ्यस्त अभिभावकहरू आफ्ना बालबालिकालाई कसरी पढाई भइरहेको छ भन्ने विषयमा अलमलमा पर्न सक्छन् ।

गृहकार्यमा सहयोग गर्न कठिनाईः
सि.पि.एस. ले स्वतन्त्र सोच र धेरै सम्भावित समाधानहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने भएकाले अभिभावकहरूलाई गृहकार्यमा सहयोग गर्न गाह्रो हुन सक्छ, विशेषगरी जब एउटै “सही” उत्तर हुँदैन ।
–समय बढी लाग्ने सिकाई प्रक्रियाः
सि.पि.एस गतिविधिहरूमा प्रायः छलफल, अन्वेषण र समूहकार्य आवश्यक पर्छ, जसले परम्परागत शिक्षणभन्दा बढी समय लिन सक्छ। यसले गर्दा पाठ्यक्रम समयमै पूरा नहोला भन्ने चिन्ता अभिभावकहरूमा हुन सक्छ ।
शैक्षिक प्रदर्शनको चिन्ताः
केही अभिभावकहरूले सृजनशीलता र समस्या समाधानमा धेरै जोड दिँदा कण्ठस्थ अध्ययन र परीक्षाको तयारीमा ध्यान कम हुन सक्छ भन्ने डर गर्न सक्छन्, जबकि धेरै शैक्षिक प्रणालीहरूमा ती अझै पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छन् ।
घरमा असंगत व्यवहार देखिनुः
सि.पि.एस मा प्रशिक्षित बालबालिकाहरूले घरमा नियममाथि प्रश्न गर्न, धेरै “किन?” सोध्न वा वैकल्पिक विचारहरू प्रस्तुत गर्न सक्छन् । यद्यपि यो सकारात्मक सीप हो, केही अभिभावकहरूलाई यसलाई व्यवस्थापन गर्न गाह्रो हुन सक्छ ।
तुरुन्तै नतिजा नदेखिनुः
सि.पि.एस. ले दीर्घकालीन सीपहरू जस्तै समालोचनात्मक सोच र धैर्यता विकास गर्दछ । छिटो शैक्षिक सुधारको अपेक्षा गर्ने अभिभावकहरूलाई तत्काल देखिने नतिजा नआएमा निराशा हुन सक्छ ।
अभिभावकका लागि सीमित मार्गदर्शनः
विद्यालयहरूले सधैं अभिभावकहरूलाई सि.पि.एस. सिकाईलाई घरमा कसरी सहयोग गर्ने भन्नेबारे पर्याप्त अभिमुखीकरण वा तालिम नदिन सक्छन्, जसले गलत बुझाई वा असन्तोष उत्पन्न गर्न सक्छ ।
बालबालिकामा अनुकूलन चुनौतीः
केही बालबालिकाहरूले सुरुआती चरणमा खुला कार्यहरू र स्वतन्त्र सोचमा संघर्ष गर्न सक्छन् । यसले गर्दा अभिभावकहरू आफ्ना सन्तान अलमलमा परेका वा ढिलो अनुकूलन भइरहेको देखेर चिन्तित हुन सक्छन् ।
 मूल्याङ्कन र ग्रेडिङ सम्बन्धी चिन्ताः
सृजनशीलता र समस्या समाधान सीपहरू कसरी मूल्याङ्कन गरिन्छ र अंक दिइन्छ भन्ने कुरा परम्परागत परीक्षामा आधारित मूल्याङ्कनभन्दा फरक हुने भएकाले अभिभावकहरूलाई बुझ्न गाह्रो हुन सक्छ ।
सांस्कृतिक तथा पुस्तागत भिन्नताः
जहाँ शिक्षक–केन्द्रित परम्परागत शिक्षा मूल्यवान् मानिन्छ, त्यस्ता समुदायहरूमा अभिभावक वा हजुरबा–हजुरआमाहरूले सि.पि.एस विधिप्रति असहमति जनाउन सक्छन्, किनकि उनीहरू कडा अनुशासन र कण्ठस्थ शिक्षालाई बढी प्रभावकारी ठान्न सक्छन् ।
यी चुनौतीहरू हुँदाहुँदै पनि विद्यालय र परिवारबीच उचित सञ्चार र सहकार्य भएमा अधिकांश समस्याहरू समाधान गर्न सकिन्छ, र अभिभावकहरूले क्रमशः सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीका दीर्घकालीन लाभहरू अनुभव गर्न सक्छन् । सि.पि.एस शिक्षण प्रणालीसँग सम्बन्धित अभिभावकहरूले सामना गर्न सक्ने १० सामान्य समस्याहरू निम्न प्रकार छन् ।
 विधि बुझ्न कठिनाईः
धेरै अभिभावकहरूले सि.पि.एस. प्रणाली कसरी काम गर्छ भन्ने कुरा पूर्ण रूपमा नबुझ्न सक्छन् । यसले निश्चित उत्तरभन्दा खुला सोचमा जोड दिने भएकाले परम्परागत शिक्षण विधिमा अभ्यस्त अभिभावकहरू आफ्ना बालबालिकालाई कसरी पढाई भइरहेको छ भन्ने विषयमा अलमलमा पर्न सक्छन् ।
 गृहकार्यमा सहयोग गर्न कठिनाईः
सि.पि.एस. ले स्वतन्त्र सोच र धेरै सम्भावित समाधानहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने भएकाले अभिभावकहरूलाई गृहकार्यमा सहयोग गर्न गाह्रो हुन सक्छ, विशेषगरी जब एउटै “सही” उत्तर हुँदैन ।
समय बढी लाग्ने सिकाई प्रक्रियाः
सि.पि.एस. गतिविधिहरूमा प्रायः छलफल, अन्वेषण र समूहकार्य आवश्यक पर्छ, जसले परम्परागत शिक्षणभन्दा बढी समय लिन सक्छ । यसले गर्दा पाठ्यक्रम समयमै पूरा नहोला भन्ने चिन्ता अभिभावकहरूमा हुन सक्छ ।
शैक्षिक प्रदर्शनको चिन्ताः
केही अभिभावकहरूले सृजनशीलता र समस्या समाधानमा धेरै जोड दिँदा कण्ठस्थ अध्ययन र परीक्षाको तयारीमा ध्यान कम हुन सक्छ भन्ने डर गर्न सक्छन्, जबकि धेरै शैक्षिक प्रणालीहरूमा ती अझै पनि महत्त्वपूर्ण मानिन्छन् ।
घरमा असंगत व्यवहार देखिनुः
सि.पि.एस मा प्रशिक्षित बालबालिकाहरूले घरमा नियममाथि प्रश्न गर्न, धेरै “किन?” सोध्न वा वैकल्पिक विचारहरू प्रस्तुत गर्न सक्छन् । यद्यपि यो सकारात्मक सीप हो, केही अभिभावकहरूलाई यसलाई व्यवस्थापन गर्न गाह्रो हुन सक्छ ।
 तुरुन्तै नतिजा नदेखिनुः
सि.पि.एस. ले दीर्घकालीन सीपहरू जस्तै समालोचनात्मक सोच र धैर्यता विकास गर्दछ । छिटो शैक्षिक सुधारको अपेक्षा गर्ने अभिभावकहरूलाई तत्काल देखिने नतिजा नआएमा निराशा हुन सक्छ ।
अभिभावकका लागि सीमित मार्गदर्शनः
विद्यालयहरूले सधैं अभिभावकहरूलाई सि.पि.एस. सिकाईलाई घरमा कसरी सहयोग गर्ने भन्नेबारे पर्याप्त अभिमुखीकरण वा तालिम नदिन सक्छन्, जसले गलत बुझाई वा असन्तोष उत्पन्न गर्न सक्छ ।
 बालबालिकामा अनुकूलन चुनौतीः
केही बालबालिकाहरूले सुरुआती चरणमा खुला कार्यहरू र स्वतन्त्र सोचमा संघर्ष गर्न सक्छन् । यसले गर्दा अभिभावकहरू आफ्ना सन्तान अलमलमा परेका वा ढिलो अनुकूलन भइरहेको देखेर चिन्तित हुन सक्छन् ।
मूल्याङ्कन र ग्रेडिङ सम्बन्धी चिन्ताः
सृजनशीलता र समस्या समाधान सीपहरू कसरी मूल्याङ्कन गरिन्छ र अंक दिइन्छ भन्ने कुरा परम्परागत परीक्षामा आधारित मूल्याङ्कनभन्दा फरक हुने भएकाले अभिभावकहरूलाई बुझ्न गाह्रो हुन सक्छ ।
सांस्कृतिक तथा पुस्तागत भिन्नताः
जहाँ शिक्षक–केन्द्रित परम्परागत शिक्षा मूल्यवान् मानिन्छ, त्यस्ता समुदायहरूमा अभिभावक वा हजुरबा–हजुरआमाहरूले सि.पि.एस. विधिप्रति असहमति जनाउन सक्छन् र विविध गुनासो पनि पोखेका छन् किनकि उनीहरू कडा अनुशासन र कण्ठस्थ शिक्षालाई बढी प्रभावकारी ठान्छन् जस्तो उनिहरुको पालामा थियो । यी चुनौतीहरू हुँदाहुँदै पनि विद्यालय र परिवारबीच उचित सञ्चार र सहकार्य भएमा अधिकांश समस्याहरू समाधान गर्न सकिन्छ, र अभिभावकहरूले क्रमशः सि.पि.एस. शिक्षण प्रणालीका दीर्घकालीन लाभहरू अनुभव गर्न सक्छन् तर सि.पि.एस. को लगानी तत्कालका लागी नभई भविष्य निर्माणका लागी हो भन्ने चेतना अभिभावकलाई बुझाउन जरुरी छ ।

जय शिक्षा ।।